Rize gastronomisi sofradan sağlığa yeni bir hikâye yazıyor

6.GastronomiRize Günleri renkli görüntülerle devam ediyor. GastronomiRize 2026, "Sofrada Yaşayan Miras" mottosuyla tarladan sağlığa uzanan büyük bir hikâyeyi Rize'nin merkezine taşıyor. Gastronominin hikâyesini tarlada, yaylada, arı kovanında, çay bahçesinde, mandalina bahçesinde başlatıyor; tabağa, turizme, ekonomiye ve sağlıklı yaşama kadar taşıyor.

Rize'nin yeni gastronomi vizyonu, kentin güçlü üretim kültürünü turizm ve sağlık ekonomisiyle buluşturan bütüncül bir modele dönüşüyor. Çayın yanında balı ve mandalinayı öne çıkaran, üretim alanlarını ziyaret deneyiminin parçası haline getiren ve tarımsal atığı yeniden üretime kazandıran bu yaklaşım, Rize'nin gastronomi kimliğini yalnızca "ne yiyoruz?" sorusundan çıkarıp "toprakta nasıl üretiyoruz, nasıl yaşıyoruz ve bu değeri nasıl geleceğe taşıyoruz?" sorularına genişletiyor.

Rize'nin bu yeni gastronomi hikâyesindeki en güçlü başlıklardan biri bal. Anzer'den Ayder'e, Yüzlerce endemik bitki barındıran yaylalarda, kestaneden orman gülüne kadar Rize'nin farklı rakım ve flora kuşakları, birbirinden farklı karakterlere sahip ballar üretiyor. Ünü ülke sınırlarını aşan Coğrafi işaretli Anzer balı yanında, Ayder Balı'da coğrafi işaretli bir menşe adı olarak tescillidir. Ürün, kestane balı ve multifloral çiçek balı olarak iki karakter taşıyor ve üretimde Kafkas melezi arılar kullanılıyor. Rize'nin hedefi: Balı yalnızca gıda değil, yüksek değerli bir yaşam ürünü haline getirmek.

Rize'nin hedefi Türkiye'nin bal üretim gücünü, Rize'nin coğrafi ve biyolojik zenginliğiyle birleştirerek yüksek katma değerli premium bal markaları ortaya çıkarmak. Rize Arıcılar Birliği ve Rize Belediyesi'nin destekleriyle yürütülmesi planlanan çalışmalarla Anzer ve Ayder ballarının yalnızca geleneksel ve coğrafi değerleriyle değil, bilimsel verileri, izlenebilirliği, kalite standardı ve premium ambalajlama yaklaşımıyla birlikte konumlandırılması hedefleniyor. Amaç, Rize ballarını longevity ve sağlıklı yaşam ekonomisinin premium ürünleri arasında konumlandırmak.

Rize'de gastronomi sofradan tarlaya taşınıyor. Çaydan sonra turistler artık mandalina bahçelerinde toprağı, sofra kültürünü Rize gastronomisini deneyimliyor. Kentin yaklaşık bir asırlık üretim geçmişine sahip Satsuma bahçeleri alternatif bir tarımsal değer, gastronomik deneyim alanı olarak yeniden keşfediliyor. Turist Bahçede programıyla turistler Rize'nin beslenme kültürünü baştan başa deneyimliyor.

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin uzun yıllara yayılan çalışmaları sonucunda Rize'ye özgü 9 Satsuma mandalinası çeşidi tescil edildi. Bu çeşitler arasında RTEÜ Yıldızı, Rizem, Pazarın Yıldızı, Senem, İyiderem, Derepazarım, Kuzey Yıldızı, Erten ve Derin bulunuyor. 2026 yılında ise bu çeşitler için sertifikalı fidan üretiminin temelleri atıldı.

Nasıl ki bugün Rize'ye gelen ziyaretçi çay bahçesine gidiyor, çayın nasıl yetiştiğini görüyor, çay topluyor ve çayın hikâyesini deneyimliyorsa; gelecekte mandalina bahçeleri de ziyaretçiyi bekleyecek. Bahçede mandalina toplamak, ağacından koparılan meyveyi tatmak, yerel ürünlerle hazırlanan mandalinalı yemekleri ve içecekleri deneyimlemek, üreticiyle buluşmak ve hasadın parçası olmak Rize'nin yeni gastronomi deneyiminin unsurları haline gelecek.

RİZE AGROTURİZM İLE GASTRONOMİYİ AYNI TARLADA BULUŞTURUYOR

Rize'de gastronomi artık yalnızca restoranın kapısından içeri girildiğinde başlamayacak. Turist, önce toprağa girecek; ağaca dokunacak, ürünü dalından tanıyacak, üreticinin hikâyesini dinleyecek, sonra o ürünün tabağa nasıl dönüştüğünü görecek. Böylece "tarladan sofraya" yaklaşımı bir slogan olmaktan çıkıp gerçek bir turizm deneyimine dönüşecek.

Rize'nin bahçeye taşınan gastronomi yolculuğu çayın atıklarını yeniden hayata döndüren döngüsel ekonomiyle de güçlendiriliyor.

ÇAYIN ATIĞI DEĞİL, GELECEĞİN HAMMADDESİ, ÇAYKOPİT

Rize'nin tarladan sağlığa uzanan hikâyesinin son halkasını ise ÇAYKUR'un çaykopit projesi oluşturuyor. Çay işleme sürecinde ortaya çıkan liflerden geliştirilen yerli çaykopit, topraksız tarımda kullanılan ve büyük ölçüde ithal edilen hindistan cevizi kabuğu bazlı kokopite alternatif olarak geliştirildi. ÇAYKUR Çay Araştırma Enstitüsü ile üniversitelerin akademisyenlerinin iş birliğiyle yürütülen çalışmalarda çaykopit; kabak, fasulye ve domates gibi ürünlerde denendi ve serada ilk ürünler alınmaya başlandı.

ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim'in "Yurt dışına giden o dövizleri Türkiye içinde tutmak" hedefiyle özetlediği proje, Rize'nin gastronomi hikâyesine bambaşka bir boyut ekliyor. Bu yaklaşımlar Rize'nin gastronomi vizyonundaki "döngüsel ekonomi" halkasını tamamlıyor. Toprak ürünü yetiştiriyor, ürün gastronomiye dönüşüyor, gastronomi turizmi besliyor, tarımsal atık yeniden üretime giriyor.

ÇAY ATIKLARI TARIM İÇİN DEĞERLİ BİR GİRDİYE DÖNÜŞÜYOR

Rize'nin mavi su ayak izi sıfır, sağlıklı yemeklerinin yanında tarımsal üretimdeki döngüsel ekonomi modeli sadece Çaykur'un kokopit üretimiyle sınırlı değil. Daha önce Rize Belediyesi Biyokütle tesisinde üretim artığı çay lifinden biyoçar ile mangal kömürü üretimi ve sıvı organik gübre üretimi yapılmıştı. Rize Belediyesi Çaydalı markalı ürünlerle çay atıklarını tarım için değerli bir girdiye dönüştürüyor. Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık yaklaşımının yerel bir döngüsel ekonomi örneğini ortaya koyuyor. Çay atıkları; gübre, toprak iyileştirici ürün, çay sirkesi ve mangal kömürüne dönüştürülerek atık olmaktan çıkarılıyor, yeniden ekonomik değere kavuşuyor. Böylece Rize'de çaydan başlayan döngü, toprağa, üretime ve ekonomiye geri dönüyor.

Rize'nin gastronomi hikâyesi böylece bir tabakta bitmiyor. Arının çiçekten topladığı nektardan başlayan yolculuk bal kavanozuna, mandalina ağacından koparılan meyveden gastronomi deneyimine, çay yaprağından çaykopite, Çaydalı'ya uzanıyor, Türkiye için eşsiz bir örneğe dönüşüyor.